เทคนิคอ่านหนังสือให้จำได้นานขึ้น: ทำไม Self-Quiz อาจเวิร์กกว่าการอ่านซ้ำ
ช่วงสอบแบบนี้ builds มีงานวิจัยมาเล่าให้ฟัง 📚
หลายคนน่าจะเคยเจอสถานการณ์เดียวกัน อ่านชีทเดิมซ้ำไปหลายรอบ รู้สึกว่าเนื้อหาคุ้นมาก เหมือนจะจำได้หมดแล้ว แต่พอเจอคำถามจริงกลับนึกคำตอบไม่ออก
ปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่เรา “อ่านน้อยเกินไป” เสมอไป แต่อาจอยู่ที่ เทคนิคอ่านหนังสือ ที่เราใช้ เพราะการอ่านจนรู้สึกคุ้นกับเนื้อหา กับการสามารถดึงข้อมูลออกจากความจำได้จริง เป็นคนละเรื่องกัน
งานวิจัยด้านการเรียนรู้พบสิ่งที่น่าสนใจว่า การอ่านซ้ำอาจช่วยให้เราทำได้ดีในระยะสั้น แต่ถ้าอยากจำข้อมูลได้นานขึ้น การลองดึงคำตอบออกมาจากความจำ หรือที่เรียกว่า Retrieval Practice อาจเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพกว่า
อ่านซ้ำหลายรอบ ทำไมยังนึกไม่ออกตอนสอบ?
เวลาเราอ่านข้อความเดิมซ้ำหลายรอบ สมองเริ่มรู้สึกว่าเนื้อหานั้น “คุ้น”
เราเห็นหัวข้อนี้มาแล้ว
เราจำตำแหน่งในชีทได้
เราอ่านประโยคนี้แล้วรู้สึกว่าเข้าใจ
ความรู้สึกเหล่านี้ทำให้เราคิดว่า “น่าจะจำได้แล้ว”
แต่ตอนเข้าสอบ โจทย์ไม่ได้ถามเราว่า “ข้อความนี้ดูคุ้นไหม?”
สิ่งที่เราต้องทำจริงคือ ดึงข้อมูลที่ไม่มีอยู่ตรงหน้าออกมาจากความจำ แล้วนำข้อมูลนั้นมาตอบคำถาม อธิบาย หรือประยุกต์ใช้
นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไม เทคนิคอ่านหนังสือ ที่มีการฝึกเรียกข้อมูลออกมาจากสมอง จึงน่าสนใจสำหรับการเตรียมสอบ
งานวิจัยบอกอะไรเกี่ยวกับการอ่านซ้ำและ Self-Quiz?
งานวิจัยของ Henry L. Roediger III และ Jeffrey D. Karpicke ในปี 2006 ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Psychological Science ศึกษาสิ่งที่เรียกว่า Testing Effect
ในการทดลอง นักศึกษาได้เรียนเนื้อหาจากบทความ แล้วเปรียบเทียบระหว่างการกลับไปศึกษาเนื้อหาเพิ่มเติม กับการพยายามเรียกข้อมูลที่จำได้ออกมาด้วยตัวเองผ่านการทำ free-recall test
พูดง่าย ๆ คือไม่ได้ให้เปิดหนังสือแล้วอ่านต่อ แต่ให้ลองนึกว่า
“จากที่เพิ่งอ่านไป เราจำอะไรได้บ้าง?”
จากนั้นจึงทดสอบความจำอีกครั้งในช่วงเวลาที่แตกต่างกัน
หลังจากเรียนไป 5 นาที การอ่านซ้ำดูเหมือนจะดีกว่า
ผลการทดลองพบว่า เมื่อทดสอบหลังจากเรียนเพียงประมาณ 5 นาที
กลุ่มที่กลับไปอ่านซ้ำ จำได้ประมาณ 81%
ขณะที่
กลุ่มที่ได้ลองเรียกข้อมูลจากความจำ จำได้ประมาณ 75%
ถ้ามองเฉพาะผลระยะสั้น การอ่านซ้ำจึงดูเหมือนจะเป็นวิธีที่ดีกว่า
และนี่อาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้เรารู้สึกว่า การอ่านชีทวนไปหลาย ๆ รอบ “ได้ผล” เพราะข้อมูลยังสดและคุ้นอยู่ในหัว
แต่เรื่องน่าสนใจเกิดขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป
ผ่านไป 1 สัปดาห์ ผลกลับกัน
เมื่อนักศึกษากลับมาทดสอบอีกครั้งหลังจากผ่านไป 1 สัปดาห์
กลุ่มที่อ่านซ้ำจำได้เหลือประมาณ 42%
ในขณะที่กลุ่มที่เคยลองเรียกข้อมูลออกมาจากความจำ จำได้ประมาณ 56%
พูดอีกแบบคือ เทคนิคที่ดูเหมือนทำได้แย่กว่าในช่วง 5 นาทีแรก กลับช่วยรักษาข้อมูลไว้ได้ดีกว่าเมื่อเวลาผ่านไป
สิ่งนี้เรียกว่า Testing Effect หรือมักพูดถึงในบริบทของ Retrieval Practice
Retrieval Practice คืออะไร?
Retrieval Practice คือการฝึก พยายามเรียกข้อมูลออกจากความจำโดยไม่ได้มองคำตอบอยู่ตรงหน้า
สำหรับนักศึกษา เราอาจเรียกให้ง่ายขึ้นว่า Self-Quiz
แต่คำว่า Quiz ในที่นี้ไม่จำเป็นต้องหมายถึงข้อสอบแบบ ก ข ค ง
ในงานวิจัยต้นฉบับ ผู้เข้าร่วมทำ free recall คือพยายามเขียนสิ่งที่ตัวเองจำได้ออกมา โดยไม่ได้รับคำตอบจากเนื้อหาตรงหน้าในขณะนั้น
ดังนั้นหัวใจสำคัญไม่ใช่ว่าเราต้องสร้างข้อสอบสวย ๆ ให้ตัวเอง แต่คือการทำให้สมองต้องออกแรงค้นหาคำตอบ
เช่น อ่านเรื่อง Business Model Canvas จบแล้วปิดชีท จากนั้นลองเขียนว่า 9 ช่องมีอะไรบ้าง หรืออ่านเนื้อหาในวิชาเรียนแล้วลองอธิบายเรื่องนั้นด้วยภาษาของตัวเองโดยไม่เปิดโน้ต
ยิ่งเราตรวจเจอว่า “ตรงนี้นึกไม่ออก” เรายิ่งรู้ว่าควรกลับไปทบทวนตรงไหน
เทคนิคอ่านหนังสือแบบ Self-Quiz ทำอย่างไร?
ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนวิธีอ่านทั้งหมด และไม่จำเป็นต้องสร้างข้อสอบหลายสิบข้อ
ลองเริ่มจากวงจรง่าย ๆ 4 ขั้นตอน
- อ่านให้เข้าใจก่อน
อ่านเนื้อหาหนึ่งหัวข้อหรือหนึ่งช่วงให้เข้าใจภาพรวม ไม่จำเป็นต้องรีบจำทุกคำ - ปิดหนังสือหรือปิดชีท
เอาคำตอบออกจากสายตา เพื่อไม่ให้เราใช้ความรู้สึก “คุ้น” แทนความจำจริง - ลองตอบจากความจำ
ลองพูด เขียน วาด Mind Map หรือตอบคำถามว่า “เมื่อกี้เราเรียนอะไรไปบ้าง?” โดยยังไม่เปิดดูคำตอบ - เปิดเช็กแล้วเติมสิ่งที่ขาด
เปรียบเทียบกับเนื้อหาจริง ดูว่าตรงไหนตอบผิด ลืม หรืออธิบายไม่ชัด แล้วค่อยกลับไปอ่านเฉพาะจุดนั้น
จากเดิมที่เราอาจใช้เวลาเป็น
อ่าน → อ่านซ้ำ → อ่านซ้ำ
ลองเปลี่ยนเป็น
อ่าน → ปิดหนังสือ → ลองตอบ → ตรวจสอบ
นี่ไม่ได้หมายความว่าเราต้องเลิกอ่านซ้ำทั้งหมด แต่เป็นการเปลี่ยนจากการรับข้อมูลเข้าอย่างเดียว ให้มีช่วงที่สมองต้องพยายามเรียกข้อมูลออกมาด้วย
ตัวอย่าง Self-Quiz ที่ทำได้โดยไม่ต้องเตรียมอะไรเพิ่ม
ถ้าเป็นวิชาที่ต้องจำเนื้อหา หลังอ่านหนึ่งหัวข้อ ลองหยิบกระดาษเปล่าแล้วเขียน Keyword ทั้งหมดที่จำได้ จากนั้นเปิดหนังสือเช็กว่าขาดอะไร
ถ้าเป็นวิชาที่ต้องอธิบายแนวคิด ลองถามตัวเองว่า
“ถ้าต้องอธิบายเรื่องนี้ให้เพื่อนฟังภายใน 1 นาที เราจะพูดว่าอะไร?”
ถ้าเป็นสูตรหรือขั้นตอน ลองปิดชีทแล้วเขียนสูตรหรือเรียงขั้นตอนใหม่ตั้งแต่ต้น
ถ้าเป็นคำศัพท์ ลองดูเฉพาะคำถามหรือคำศัพท์ แล้วตอบความหมายก่อนเปิดเฉลย
ส่วนคนที่ชอบใช้ AI ก็สามารถให้ AI ช่วยสร้างคำถามจากโน้ตของเราได้ แต่จุดสำคัญคือ อย่าให้ AI เฉลยทันที ลองตอบจากความจำก่อน แล้วค่อยให้ช่วยตรวจคำตอบ
แล้วการอ่านซ้ำไม่มีประโยชน์เลยหรือ?
ไม่ใช่
งานวิจัยนี้ไม่ได้บอกว่า “ห้ามอ่านซ้ำ” หรือ Self-Quiz จะดีกว่าในทุกสถานการณ์
ผลการทดลองเองยังพบว่าในช่วงเวลาสั้นมาก กลุ่มที่อ่านซ้ำทำคะแนนได้ดีกว่า และการอ่านยังจำเป็นสำหรับการทำความเข้าใจเนื้อหาในครั้งแรก
ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่การเลือกว่าจะ อ่าน หรือ ไม่อ่าน
แต่คือ หลังจากอ่านแล้ว เราให้สมองได้ลองเรียกข้อมูลออกมาบ้างหรือยัง?
เพราะถ้าเราใช้เวลาทั้งหมดไปกับการอ่านสิ่งที่มีคำตอบอยู่ตรงหน้า เราอาจไม่ได้ฝึกกระบวนการเดียวกับที่ต้องใช้ในห้องสอบมากนัก
ลองใช้เทคนิคนี้ก่อนสอบครั้งหน้า
ถ้ามีเวลาอ่านหนังสือ 30 นาที ลองแบ่งใหม่แบบง่าย ๆ
| เวลา | สิ่งที่ทำ |
|---|---|
| 15 นาที | อ่านและทำความเข้าใจเนื้อหา |
| 5 นาที | ปิดชีท แล้วเขียนหรือพูดสิ่งที่จำได้ |
| 5 นาที | เปิดเช็กคำตอบและหาจุดที่ยังไม่แม่น |
| 5 นาที | ลองตอบจุดที่ผิดอีกครั้งโดยไม่เปิดดู |
สิ่งสำคัญคือ อย่าตกใจถ้าปิดหนังสือแล้วรู้สึกว่า “จำไม่ได้เลย”
ความยากตอนพยายามนึก ไม่ได้แปลว่าการเรียนไม่ได้ผลเสมอไป เพราะสิ่งที่ Retrieval Practice ต้องการก็คือการให้สมองได้ฝึกค้นหาและเรียกข้อมูลกลับมาใช้นั่นเอง
เทคนิคอ่านหนังสือที่ดี อาจไม่ใช่การอ่านให้เยอะที่สุด
ก่อนสอบครั้งหน้า ถ้าอ่านเนื้อหาเดิมมาหลายรอบแล้ว ลองหยุดแล้วถามตัวเองสักครั้งว่า
“ถ้าปิดชีทตอนนี้ เราตอบอะไรได้บ้าง?”
เพราะตอนเข้าสอบ เราไม่ได้ถูกถามว่า
“เคยเห็นข้อนี้ไหม?”
แต่เราต้อง ดึงคำตอบออกมาจากความจำให้ได้
ดังนั้น เทคนิคอ่านหนังสือที่ช่วยให้เราเตรียมตัวได้ดีขึ้น อาจไม่ใช่การอ่านให้ครบอีกหนึ่งรอบเสมอไป แต่อาจเป็นการเว้นเวลาสักส่วนหนึ่งไว้สำหรับ Self-Quiz และ Retrieval Practice
ช่วงสอบนี้ builds จะคอยหยิบงานวิจัย แนวคิด และเครื่องมือที่เอาไปใช้ได้จริงมาเล่าให้ฟัง เพราะการเรียนรู้ไม่ได้มีแค่การรับข้อมูล แต่คือการทดลองว่าอะไรเหมาะกับตัวเรา แล้วนำไปใช้จริง
ขอให้ทุกคนสอบผ่านไปได้ด้วยดี ✌️📚
Reference
Roediger, H. L., III, & Karpicke, J. D. (2006). Test-Enhanced Learning: Taking Memory Tests Improves Long-Term Retention. Psychological Science, 17(3), 249–255. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2006.01693.x
